HỌC TRỰC TUYẾN - NGỮ VĂN 12 - CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA

Thứ tư - 06/05/2020 19:00

HỌC TRỰC TUYẾN - NGỮ VĂN 12 - CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA

Phân tích nhân vật Phùng trong tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu
Phân tích nhân vật Phùng trong tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu
1. Mở bài: 

- Nguyễn Minh Châu là nhà văn không ngừng trăn trở về số phận nhân dân và trách nhiệm của nhà văn, của người nghệ sĩ.

Chiếc thuyền ngoài xa là tác phẩm kết tinh những đặc sắc nghệ thuật của Nguyễn Minh Châu.

- Tác phẩm cũng đưa ra những quan niệm của tác giả về trách nhiệm, vai trò của một người nghệ sĩ, điều này thể hiện qua hình tượng nhân vật nhiếp ảnh Phùng.

2. Thân bài
a. Phùng là một nghệ sĩ chân chính

Phùng là người yêu nghề, có trách nhiệm với nghề: Anh đã “phục kích” mấy buổi sáng mà chưa chụp được bức ảnh nào. Sau gần một tuần lễ suy nghĩ, tìm kiếm anh mới chụp được bức ảnh ưng ý. Phùng không đơn giản, qua loa với công việc mà anh luôn hết lòng vì công việc.
Phùng là một nghệ sĩ có tài. Anh đã phát hiện bức tranh giàu giá trị nghệ thuật: Trước mặt Phùng là một khung cảnh thiên nhiên như “bức tranh mực tàu của một danh họa thời cổ. Mũi thuyền in một nét mơ hồ lòe nhòe vào bầu sương mù trắng như sữa có pha đôi chút màu hồng hồng của mặt trời chiếu vào”, “Vài bóng người lớn lẫn trẻ con ngồi im phăng phắc như tượng trên chiếc mui khum khum (…) khung cảnh ấy nhìn qua những cái mắt lưới và tấm lưới nằm giữa hai chiếc gọng vó” giống hệt “cánh một con dơi”. Tất cả đẹp từ đường nét đến ánh sáng. Cảnh thật huyền ảo, tinh khôi vừa tĩnh tại lại vừa sống động. Các từ láy “lòe nhòe”, “hồng hồng”, “phăng phắc”, “khum khum” cùng so sánh “trắng như sữa” hay “im phăng phắc như tượng” vừa tăng thêm độ huyền ảo vừa tăng chất tạo hình cho bức tranh. Rõ ràng, Phùng là người nghệ sĩ biết săn tìm cái đẹp. Anh thực sự quan sát bằng đôi mắt tin tường, “nhà nghề” để lựa chọn cái đẹp hài hòa giữa thiên nhiên, cảnh vật, con người – vẻ đẹp mà cả đời bấm máy ảnh chỉ gặp một lần.
Phùng là người nghệ sĩ thật sự rung cảm trước cái đẹp. Đứng trước cái đẹp, Phùng đã xúc động và nhận ra sự rung cảm của tâm hồn mình. Anh liên tưởng tới câu nói “bản thân cái đẹp chính là đạo đức” và tưởng chính mình vừa khám phá “cái chân lí của sự hoàn thiện, khám phá thấy cái khoảnh khắc trong ngần của tâm hồn”. Với Phùng, cái đẹp hướng con người tới những điều thanh cao trong sạch, hướng tới “chân, thiện, mỹ”. Đứng trước cái đẹp toàn bích, Phùng cảm thấy tâm hồn mình như được gột rửa, trở nên trong trẻo, tinh khôi. Sự xúc động của Phùng cho thấy người nghệ sĩ cảm thấy hạnh phúc khi khám phá và sáng tạo, khi cảm nhận cái đẹp hài hòa, lãng mạn giữa thiên nhiên và cuộc đời.
- Bức ảnh “chiếc thuyền ngoài xa” là kết quả của sự lao động nghệ thuật miệt mài của Phùng nên sau này, nó không chỉ có mặt “trong bộ lịch năm ấy mà mãi về sau, tấm ảnh (…) còn được treo ở nhiều nơi”. Đấy chính là phần thưởng cao quý, một cách khẳng định tài năng của người nghệ sĩ mà những ai làm nghệ thuật đều khao khát.
* Việc khám phá bức ảnh “chiếc thuyền ngoài xa” đã chứng tỏ Phùng là một nghệ sĩ tài năng, có sự lao động nghệ thuật miệt mài, biết xúc động trước cái đẹp và biết mang cái đẹp đến cho đời.
b. Phùng là người có tấm lòng nhân hậu:
Anh đã can thiệp vào việc bạo hành người đàn bà của gia đình hàng chài.
+ Chưa thỏa lòng ngắm bức ảnh “chiếc thuyền ngoài xa” thì “ngay lúc ấy, chiếc thuyền đâm thẳng vào trước chỗ Phùng đứng”. Từ trên chiếc thuyền bước xuống một người đàn ông và một người đàn bà. Họ đi về phía bãi xe tăng. Và một cảnh đau lòng đang diễn ra trước mặt Phùng. Người đàn ông dùng chiếc thắt lưng “quật tới tấp vào lưng người đàn bà”. Trong khi đó, người đàn bà chỉ biết cam chịu nhẫn nhục. Chứng kiến cảnh ấy, Phùng đã “kinh ngạc đến mức (…) há mồm ra mà nhìn”. Rồi sau đó, anh “vứt chiếc máy ảnh xuống đất, chạy nhào tới”. Nhưng thằng Phác – con lão đàn ông – đã kịp tới để che chở cho người mẹ. Hành động “vứt chiếc máy ảnh” của Phùng cho thấy anh không cần giữ lại bức ảnh “đắt trời cho” là biểu tượng của cái đẹp “toàn bích, toàn thiện” nữa mà lúc này anh chỉ có một việc là sẵn sàng đánh đổi nó để cứu người đàn bà đang bị hành hạ đáng thương.
+ Ba hôm sau, Phùng lại chứng kiến cảnh tượng tương tự. Lần này, anh xông ra “buộc lão đàn ông phải chấm dứt hành động độc ác”. “Lão đàn ông đánh trả, Phùng bị thương”. Hành động của Phùng giống hành động của những đấng trượng phu xa xưa: “trọng nghĩa khinh tài”, “Giữa đàng gặp chuyện bất bình chẳng tha”. Hai lần Phùng xông ra cứu người đàn bà cho thấy anh không thể làm ngơ trước sự bạo hành của cái ác và thật sự cảm thông cho tình cảnh của người đàn bà. Chính tình yêu thương con người và lòng căm thù cái ác đã giúp Phùng có những hành động nhân ái đó.
Hóa ra, đằng sau cái đẹp “toàn bích, toàn thiện” mà anh vừa bắt gặp trên mặt biển xa lại chẳng phải là “đạo đức”, là “sự toàn thiện” gì cả mà nhìn gần, nó là những ngang trái, xấu xa còn tồn tại trong cuộc sống. Tạo hình tình huống nghịch lý ấy, nhà văn muốn đặt ra vấn đề về mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống: Nghệ thuật chân chính luôn là cuộc đời và vì cuộc đời. Người nghệ sĩ phải biết gắn nghệ thuật với cuộc đời, phải biết đấu tranh vì lẽ phải, vì hạnh phúc của con người.
Phùng nghe câu chuyện đời tự kể của người đàn bà với tấm lòng cảm thông sâu sắc
+ Phùng quan sát, miêu tả, lắng nghe…chị một cách tỉ mỉ: Lúc mới đến công sở chị “sợ sệt, lúng túng” rồi “tìm đến một góc tường để ngồi”. Đặc biệt, Phùng khắc họa đôi mắt “biết nói” của chị (đôi mắt lúc nhìn về chiếc thuyền, lúc nhìn xuống chân, lúc nhìn thẳng vào Phùng và Đẩu lúc như “đang nhìn suốt cả cuộc đời mình”…) để hiểu hơn về cuộc đời, thân phận và khát vọng của người đàn bàn này. Lựa chọn những chi tiết ấy Phùng đã thể hiện sự thông cảm với người đàn bà nghèo khổ, ít học khi đến chốn “công đường” đồng thời khẳng định sự sâu sắc trong việc thấu lẽ đời của chị.
+ Trước Đẩu, người đàn bà van xin thẩn khiết để không phải bỏ chồng: “Con lạy quý tòa (…), quý tòa bắt tội con cũng được, bỏ tù con cũng được, đừng bắt con bỏ nó…”. Những lời nói của chị làm Phùng cảm thấy “gian phòng ngủ lồng lộng gió biển” như bị “hút hết”. Đấy là tâm trạng ngạc nhiên vừa bất bình của Phùng trước thái độ lạ lùng của người đàn bà nhất quyết không chịu ly hôn và còn bênh vực người đã đánh đập chị dã man. Tâm trạng của Phùng thể hiện thái độ bênh vực người đàn bà bị bạo hành dã man
+ Khi nghe chị kể về chuyện chồng, cũng như nghe chị kể về việc đông con, khổ sở khi cả nhà phải ăn “xương rồng luộc chấm muối” hàng tháng thì Phùng hỏi chị: “Lão ta trước bảy nhăm có đi lính ngụy không?”. Câu hỏi cho thấy Phùng thật lòng muốn giúp chị tìm hiểu nguyên nhân của sự thay đổi tâm tính ở người chồng.
+ Câu hỏi tiếp tục của Phùng “Ở trên thuyền có bao giờ lão đánh chị không?” cho thấy anh quan tâm tới nỗi đau tinh thần của chị cũng như day dứt về sự thương tổn tâm hồn ngây thờ của những đứa trẻ khi phải chứng kiến cảnh cha mẹ xô xát nhau.
+ Sau khi nghe người đàn bà lý giải nguyên nhân không thể bỏ chồng vì những lý do rất đời như: trên thuyền luôn cần một “người đàn ông chèo chống khi phong ba” hay đàn bà trên thuyền chỉ sống cho con chứ không thể sống cho mình…, Phùng đã thật sự đồng cảm với chị bằng câu hỏi “Cả đời chị có một lúc nào thật vui không?”. Câu hỏi chứa đựng sự ngậm ngùi xót xa ở Phùng trước cảnh ngộ thương tâm của người đàn bà một đời lam lũ, nhọc nhằn và cam chịu.
+ Khi nghe chị trả lời: “Vui nhất là lúc nhìn đàn con tôi chúng nó được ăn no…” Phùng như cảm được có “một cái gì đó vừa mới vỡ ra trong đầu vị Bao Công” vủng biển. Bởi trong bộn bề những gian nan vất vả, người đàn bà ấy vẫn chắt chiu những mầm hạnh phúc nhỏ nhoi để làm động lực sống cho cuộc đời mình. Đấy còn là sự nhận thức cuộc sống từ chính Phùng: Ẩn bên trong sự xấu xí, nhẫn nhục là vẻ đẹp tình mẫu tử, là tấm lòng vị tha cao thượng, là khát khao hạnh phúc bình dị đời thường của người phụ nữ còn đói nghèo, lạc hậu. Đó là những nghịch lý cuộc đời mà con người buộc phải chấp nhận như một quy luật mà Phùng và Đẩu vừa mới “ngộ” ra qua cuộc đời người đàn bà hàng chài.
Qua câu chuyện của người đàn bà, Phùng càng thấm thía hơn trong cách nhìn về cuộc đời và con người. Cuộc sống không dễ gì khám phá, không hề đơn giản mà rất phức tạp, người nghệ sĩ cần phải có cái nhìn đa diện, nhiều chiều để phản ánh hiện thực cuộc sống.
Hình ảnh người đàn bà hàng chài không thôi day dứt Phùng. Nhiều năm trôi qua nhưng mỗi lần ngắm kỹ bức ảnh “chiếc thuyền ngoài xa”, Phùng vẫn thấy “người đàn bà ấy đang bước ra khỏi tấm ảnh (…) với những đường nét thô kệch, tấm lưng áo bạc phếch có miếng vá, nửa thân dưới ướt sũng (…) mụ bước những bước chậm rãi (…) hòa lẫn trong đám đông”.
+ Tấm ảnh toàn mỹ nhưng vẫn hiện lên bóng dáng con người lam lũ, vất vả trăm chiều, hạnh phúc trong cuộc đời họ là những điều rất đơn sơ, giản dị nhưng không phải dễ tìm. Hình ảnh người đàn bà vẫn cứ hiện lên sau mỗi lần Phùng ngắm bức ảnh đã nói lên tâm trạng băn khoăn, ray rứt của Phùng: nghệ thuật phải dành ưu tiên cho con người, phải góp phần giải phóng con người khỏi sự nghèo đói, tăm tối và bạo lực. Muốn vậy người nghệ sĩ không thể nhìn đời một cách dễ dãi mà phải có tấm lòng biết trăn trở về số phận con người.
+ Mặt khác, con người cần phải có một khoảng cách để chiêm ngưỡng vẻ đẹp của nghệ thuật nhưng để khám phá bí ẩn bên trong tâm hồn con người thì phải tiếp cận với cuộc đời, đi vào bên trong và sống cùng cuộc đời.
c. Nghệ thuật
Cách xây dựng tình huống truyện độc đáo: Phía sau bức anh chiếc thuyền ngoài xa là những đớn đau, ngang trái trong gia đình người hàng chài, đằng sau vẻ ngoài xấu xí, lam lũ cam chịu của người đàn bà hàng chài là tấm lòng thương con vô bờ bến, là đức hy sinh, sự cao thượng, là ý chí nghị lực mạnh mẽ của người đàn bà. Từ hai tình huống đó mà tính cách các nhân vật và chủ đề tư tưởng của tác phẩm được thể hiện.
Ngôn ngữ nghệ thuật của tác phẩm rất đặc sắc:
+ Ngôn ngữ người kể chuyển: thể hiện qua nhân vật Phùng là sự hóa thân của tác giả: sắc sảo, khách quan, chân thật, giàu sức thuyết phục, tăng cường khả năng khám phá đời sống.
+ Ngôn ngữ nhân vật: phù hợp với đặc điểm tính cách của từng người
3. Kết bài: * Qua nhân vật Phùng, tác giả không chỉ ca ngợi người nghệ sĩ chân chính biết đấu tranh vì lẽ phải, vì hạnh phúc con người mà còn đặt ra mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống: nghệ thuật phải vì cuộc sống, vì con người đồng thời con người cần phải có cách nhìn đa diện, nhiều chiều để phát hiện ra bản chất thật sau vẻ đẹp bên ngoài của hiện tượng.

Tác giả bài viết: Tổ Ngữ Văn

 Từ khóa: Ngữ văn

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây